Uit meerdere verbanden en regio’s bereiken mij steeds vaker berichten  dat men op basis van de visie die van het Themajaar is uitgegaan, tot  samenwerkingsvormen is gekomen of daartoe de bereid is. Zo organiseert Kasteel Keukenhof op 27 juni a.s. een symposium voor erfgoedeigenaren, in een poging een samenwerkingsverband (erfgoedcoöperatie) te smeden. Dit initiatief staat open voor alle partijen die zich inzetten voor erfgoedbehoud waaronder buitenplaatsen, kastelen en historische landgoederen. Op www.erfgoedsymposium.nl is meer informatie te vinden. Voorts is men in ’s-Graveland druk bezig te onderzoeken of een initiatief rond De Amsterdamse Buitenplaatsen levensvatbaar is. Het streven hier is er op gericht om de specifiek door Amsterdammers gebouwde of gedomineerde buitenplaatsen in een verband samen te brengen. Daarmee wil men ook inzetten op meer en verdergaande samenwerking met de cultuurtoeristische (Amsterdamse) ondernemers en musea. Ook rond Brummen zijn buitenplaats- en landgoedeigenaren met elkaar in overleg om gezamenlijk te bespreken in hoeverre en op welke wijze meer samenwerking zinvol is. Ook blijken meerdere provincies op dit moment bij deze activiteiten betrokken te zijn.  Zo organiseert de Provincie Limburg binnenkort een bijeenkomst voor buitenplaatsbetrokkenen om een regionaal samenwerkend verband op te richten. Ook in de provincies Utrecht, Overijssel, Noord- en Zuid-Holland en Gelderland leven initiatieven. In een vorige column meldde ik dat ook de Nederlandse Kastelen Stichting (NKS), de Federatie Particulier Grondbezit (FPG) en de Vereniging Particuliere Historische Buitenplaatsen (PHB) met elkaar aftasten hoe men zich gezamenlijk kan inzetten voor het behoud. Als voorzitter van de Stichting Themajaar probeer ik waar mogelijk mensen en organisaties aan elkaar te verbinden in de hoop dat uiteindelijk een landelijk actieve beweging ontstaan in het belang van het collectieve behoud van dit prachtige en nog steeds veelal ongekende groen historische erfgoed.

Met vriendelijke groeten,

René W.Chr. Dessing
Voorzitter Stichting Themajaar Historische Buitenplaatsen 2012

voorzitter@buitenplaatsen2012.nl

Waar gaat de discussie nu over zullen velen denken. Het stuk bos dat moet verdwijnen is . 15 meter aan weerszijde van de snelweg (het is mogelijk dat daar in de praktijk nog wat ‘werkruimte’ bij komt). Als compensatie voor het verlies aan groen wordt immers op een andere plek het drievoudige aan natuur teruggebracht. De verbreding van de A27 betekent dus eigenlijk een toename van het groen in het gebied.

Verbreding van de A27 bij Utrecht zal opnieuw ten koste gaan van het landgoed Amelisweerd.

Natuurcompensatie is een mooi gegeven bij dit soort ingrepen en waarschijnlijk heel geschikt voor vele soorten ingrepen in de Nederlandse natuur. Aandachtspunt is dat de huidige ecologische waarden erdoor teniet worden gedaan en de opbouw ervan in een nieuw gebied weer jaren nodig heeft. Het te verdwijnen bos is ook onderdeel van de Ecologische hoofdstructuur (EHS) en als zodanig één van de grootste en laats overgebleven rivierkleibossen van Noordwest-Europa. Wat is dat waard als de mogelijke toename van verkeer voldoende aanleiding is voor aantasting van die EHS. Maar daarnaast ontkent het voornemen ook de problematiek van de buitenplaats Amelisweerd als cultuurhistorisch erfgoed. In de strook bos naast de A27 staan immers meerdere 200 jaar oude Zomereiken, die onvervangbaar zijn en onderdeel uit maken van de parkaanleg. Deze voorgenomen ingreep betekent meer dan alleen het verlies van wat ‘groen’.

Plannen voor een snelweg

Door de komst van de auto besluit de overheid al snel tot de aanleg van een ruim wegennet. Ten oosten van Utrecht wordt in 1968 rijksweg 27 gepland. Aanvankelijk dwars door het bos van Nieuw Amelisweerd. Een planologiestudent ontdekt dit gelukkig nog voor de in 1971 geplande kap van de bomen. Deze plannen leidden tot jarenlange protesten en gerechtelijke procedures door o.a. de in 1971 opgerichte werkgroep ‘Vrienden van Amelisweerd’. Een grote demonstratie volgde in oktober 1978. Met een krappe meerderheid besloot de Tweede kamer in 1982 voor de aanleg. Amelisweerd was op dat moment bezet door actievoerders. Het actiekamp werd op 24 september 1982 hardhandig ontruimd door de politie. Direct daarna werden bij wijze van bezemactie 465 bomen gekapt en omvergeduwd door bulldozers. En dat terwijl er tegelijkertijd in de rechtbank nog een kortgeding liep. De snelweg was een feit en in 1986 lag er een 8 baans snelweg door het westelijke deel van Nieuw Amelisweerd, dwars door oude zichtassen en lanen heen.

Problematiek

Amelisweerd is door haar ouderdom bijzonder te noemen. Door de eeuwen heen is een bijzonder gecomponeerd samenstel van huis en park ontstaan. Deze aanleg in landschapsstijl is met de zichtassen en lanen cultuurhistorisch zeer waardevol. De huidige weg heeft in de geschiedenis al deze parkaanleg al aangetast. Zichtassen vanuit het huis door het sneeuwklokjeslaantje zijn door de weg bruut afgesneden, waardoor de intentie van de parkaanleg deels verloren is gegaan. Aan deze zijde van Amelisweerd wordt nu voorgesteld om nog meer bos te kappen voor de verbreding. Maar de vraag is natuurlijk of het belang van de weg dan echt zo groot is als de minister beweerd?

Nieuw-Amelisweerd

Dat blijkt dus tegen te vallen. In de plannen voor de verbreding van de A27 is een prognose opgenomen voor een enorme groei van het autoverkeer, die voor de komende tien jaar niet realistisch is. Daarnaast hebben Witteveen en Bos op verzoek van de gemeente Utrecht een studie uitgevoerd naar de noodzaak van de verbreding. Uit dit rapport blijkt dat de huidige bak ook anders ingedeeld kan worden, waardoor binnen de huidige bakruimte het probleem opgelost kan worden. Deze uitkomsten komen overeen met de uitkomsten van een onderzoek dat het burgerinitiatief ‘De Kracht van Utrecht’  al 2009 uitvoerde. Die verbreding is dus niet per definitie nodig. Versmalling van de banen en daarbij behorend een verlaging van de maximum snelheid naar maximaal 100 km per bereikt hetzelfde resultaat als het verbreden van de A27. De kosten voor deze variant zijn alleen vele malen lager en het cultuurhistorisch erfgoed van Amelisweerd kan behouden blijven. Het tegenargument dat wordt gegeven is dat de verbreding samengaat met het overkappen van de bak, waardoor op het dak van de bak de natuur en de groene verbinding met de stad Utrecht hersteld kan worden maar eerdere incidenten, zoals de aanleg van golfbanen en hockeyvelden met kunstgras aan de andere zijde van de huidige A27-bak, maken deze ‘groene’ verbinding op zijn minst twijfelachtig. Het lijkt er meer op dat de verbreding van de A27 een prestigeobject  is van de minister om de onrust over de files en de economische gevolgen daarvan bij het MKB en de vervoersbedrijven te sussen, waarbij het beloofde herstel van groen als kunstgreep wordt ingezet ter compensatie van het verlies aan ecologische en cultuurhistorische waarden van Amelisweerd.

Op Kasteel Middachten kunt u op vrijdagavond 21 juni van de tuin genieten en naar muziek luisteren in het groene theater. Vanaf 19.00 uur is de tuin open en u kunt een picknickmand bestellen via de website. 

Slot Zuylen viert de langste dag op zondag 23 juni met een midzomer tuindiner en muziek. Bij goed weer eet u in de moestuin, bij slecht weer binnen. In het menu van het tuindiner speelt de moestuin een hoofdrol. De muziek is traditionele West Europese dansmuziek. Voorafgaand kunt u een rondleiding boeken. Aanvang is 18.00 uur. Opgeven kan via de website.

Natuurmonumenten viert de zomer met de Midzomernacht. Beleef de natuur in de kortste nacht. Er zijn veel speciale kinderactiviteiten. En ook is er op Landgoed Nijenburg bij Heiloo een Midzomernachtloop van 7 km. Geniet van het parkbos, het weidelandschap, de vogels en de stilte in het donker. Wandelingen starten vanaf 23.00 uur. Meer informatie staat op de website.

In Gelderland bent u welkom onder meer op kastelen Rosendael en Doorwerth. Kasteel Rosendael organiseert van 19.15 tot 22.45 uur een midzomeravond openstelling van kasteel en park, begeleid met een taartje van zomerkoninkjes en prosecco als afsluiteng. Op de website staan nog meer activiteiten rondom deze datum vermeld.

Kasteel Doorwerth viert midzomer op 21 juni op de boot van 19.00 tot 23.00 uur. Vanaf het water voelt midzomer weer helemaal anders en vroegere bewoners vertellen over hun leven. Reserveren is nodig,  donateurs van Gelders Landschap en Kasteelen en het Utrechts Landschap krijgen korting. Meer informatie

Op Landgoed de Niënhof in Bunnik kunt u 21 juni meevaren met de pont van het Utrechts Landschap. Om 21.00 uur vertrekt de boot vanaf het informatiecentrum De Kromme Rijn, reserveren kan via de website.

Donderdag 20 juni kunt op Kasteel Heeswijk een concert van Wibi Soerjadi bijwonen. Wibi Soerjadi toert dit jaar langs kastelen en buitenplaatsen met zijn romantische kastelentour. De volledige lijst met concerten staat hier.  Op Kasteel Heeswijk is het concert in de Wapenzaal. U kunt ook voorafgaand aan het concert genieten van een theaterdiner op het kasteel. Meer informatie staat op de website.

Paleis het Loo viert de midzomeravond met de start van de expositie het Bloemenpaleis. Ook is midzomer de dag dat Paleis het Loo traditioneel de laatste kuipplant uitrijdt. Op vrijdag 21 juni is er daarom een speciale avondopenstelling. U kunt de bloemenexpositie bezoeken, een lezing of het uitrijden van de laatste kuipplant bijwonen.

In Groningen begint op 21 juni de Tuin & Kunst tiendaagse. Een aantal buitenplaatsen, waar onder; Menkemaborg, Nienoord, Oosterhouw en Verhildersum, doen hieraan mee. Op de Menkemaborg is beeldhouwer Kees Verkade alle tien dagen aanwezig om rondleidingen te verzorgen en toelichting te geven op zijn kunstwerken. En ook zijn er in verschillende ruimtes op het landgoed sculpturen in het thema ‘Keep on dreaming’ te zien van Hans van Bentem. In museum Nienoord kunt u zuidelijke passie in noordelijke sfeer ervaren! De Spaanse kunstenares Lita Cabellut maakt wereldnaam met haar gigantische, theatrale portretten. En op Verhildersum is de tentoonstelling Kunstig Geschikt, waarmee buiten naar binnen is gehaald. Tijdens de tiendaagse is op Oosterhouw, heel bijzonder, het huis deels opengesteld, daarnaast is er een tentoonstelling en in het weekend een keramiekmarkt.

Landgoed Vollenhoven heeft tijdens de midzomer altijd haar tuindagen van 21 t/m 23 juni. Geen avondopenstelling, maar altijd bijzonder om achter het grote witte huis te mogen kijken.

HB

Leyduin bij Heemstede, foto René Dessing

Achter de duinen, ter hoogte van Heemstede ligt de historische buitenplaats Leyduin. Dit natuurgebied is nu toevertrouwd aan de zorg van Landschap Noord-Holland. Haar geschiedenis gaat terug tot in de 16^de eeuw, maar het object ondergaat in 1803 ingrijpende veranderingen. Na aankoop van dit gebied door de Amsterdamse patriciër David van Lennep (1774-1853) worden de zich hier bevindende landerijen aanzienlijk geherstructureerd.

Van Lennep laat een ouder buitenhuis slopen en zet er nieuwbouw voor in de plaats. Het is mogelijk dat het zich hier bevindende houten Juffershuis een gevolg is van zijn herinrichtingsactiviteiten, al bestaat het vermoeden dat dit pand al op Leyduin stond voor Van Lennep de buitenplaats aankoopt. In dit gecombineerde duin- en bosgebied brengt de prominente familie Van Lennep vele zomers door. Zo verblijft Jacob van Lennep (1802-1868), die ook tot deze familie behoorde, tijdens de zomer dikwijls op het nabijgelegen Woestduin, dat destijds onderdeel uitmaakte van de grote buitenplaats Leyduin, net als Vinkenduin.

Naast de Van Lenneps, hebben andere eertijds prominente families zoals de families Van Loon en Dorhout Mees een persoonlijke band met Leyduin. Na een afsplitsing van de buitenplaats Vinkenduin in 1920, volgt de bouw van het huidige hoofdhuis van buitenplaats Leyduin door de architect Andries A. de Maker (1868-1964). Leyduin heeft in haar bewonersgeschiedenis maar ook door andere initiatieven nauwe banden met Amsterdam. Zo vindt de oprichting van de Amsterdamse Duinwaterleidingmaatschappij op initiatief van de Van Lenneps in dit gebied plaats. Het verklaart ook de aanwezigheid van onze oudste ontworpen waterzuiveringsreservoirs in de directe nabijheid van Leyduin.

What’s in a name?

Het houten Juffershuis op Leyduin, Heemstede. Foto René Dessing

Wie het houten Juffershuis bouwde, is onbekend, noch weten wij uit welke tijd het huis precies dateert al trof ik in de literatuur wel het bouwjaar 1796 aan. Algemeen wordt wel gedacht dat dit gebouwtje  het oudste monument van buitenplaats Leyduin is. Vanwege de dubbele voorgevels van het pand wordt Het Juffershuis ook wel een tweelinghuis genoemd, analoog aan (Amsterdamse) grachtenpanden met identieke voorgevels. Bij de bouw van Het Juffershuis zou tussen de spouwmuren zeegras als isolatiemateriaal zijn gebruikt. Waar de naam van het huis vandaan komt, is evenmin bekend. In de Van Dale zijn bij het woord juffer verschillende betekenissen te vinden die op houtverwerkingen slaan. Met juffers duidt men op steigerpalen, dennenstammen of  (houten) zolderribben. Misschien werd het daarom Het Juffershuis genoemd? Elders in Nederland komen ook huizen voor die men Juffershuis noemt en die werden soms door ongehuwde dames (dienstbodes?) bewoond. Ook is onduidelijk wat de oorspronkelijke functie van het huis is geweest, al bestaat het vermoeden dat het huis werd bewoond door personeel dat op de buitenplaats Leyduin werkte. Dit vermoeden wordt gestaafd door de relatief eenvoudige structuur van het huis en het gemis aan ornamenten of rijke versiering. Gezien de ligging bij de oude moestuin kan het zijn dat hier in een ver verleden ooit de tuinbaas van buitenplaats Leyduin woonde. In de buurt van Het Juffershuis stond een  boerderij ten behoeve van de keuken van de buitenplaatsbewoners. Van die boerderij resteert nu slechts een zwarte schuur.

Moestuin De Nieuwe Akker. Foto René Dessing

Landschap Noord-Holland heeft tal van plannen om Leyduin in de toekomst op verantwoorde wijze te revitaliseren. Zo is men van plan om in de komende jaren het Juffershuis te restaureren en ondermeer voor lichte horecadoeleinden geschikt te maken. Aantrekkelijk is ook de prachtige moestuin waar een groot aantal vrijwilligers van de Stichting De Nieuwe Akker (www.denieuweakker.nl) actief zijn. Dit collectief van biologisch-dynamische tuinderijen kweekt voor en met honderden gecontracteerde deelnemers groenten, bloemen en fruit in de voormalige moestuin van Leyduin. Dit initiatief draagt bijzonder bij tot de verlevendiging en vermaatschappelijking van deze prachtige buitenplaats. Maar is er meer! Leyduin is rijk aan objecten die vanouds op buitenplaatsen te vinden waren. Zo is er een belvedère (die op dit moment wordt gerestaureerd), een cascade, een vervallen paardenracebaan en bijna verdwenen vinkenbanen, een appelkelder annex ijskelder, een sterrenbos en vooral een schitterende natuurbiotoop. Persoonlijk behoort Leyduin tot mijn favoriete buitenplaatsen waar ik met mijn (aangelijnde) hond Kobus graag veel en lang wandel. Deze publiekstoegankelijke buitenplaats met goede wandelpaden en ruime parkeergelegenheid bij de Leidse Trekvaart raad ik u van harte aan om deze zomer eens te bezoeken. U zou er zomaar eens uren kunnen gaan genieten van ongekende natuurlijke schoonheid.

René W.Chr. Dessing.

Rupelmonde te Nieuwersluis. Foto:Roel van Norel

Naar aanleiding van het 400-jarig bestaan van de Amsterdamse Grachtengordel heeft Stichting Vechtsnoer het initiatief genomen om vier fietsroutes te ontwikkelen tussen de Gouden Bocht van Amsterdam en de Gouden Bochten van de Vecht, de Amstel, de Angstel, het Gein en de buitenplaatsconcentratie in ’s Graveland waarin de hechte verwevenheid tussen Amsterdam en deze buitengebieden in de 17^de en 18^de eeuw tot uiting komt.

Die banden tussen Amsterdam en het omringende platteland waren destijds veel hechter dan nu. ‘Gracht’ en ‘Groen’ konden niet zonder elkaar! Het platteland bood de rijkgeworden kooplieden de mogelijkheid te investeren in boerderijen, droogmakerijen, verveningen of fabriekjes. Later bouwden zij hier honderden buitenplaatsen om in de zomer de stinkende stad te ontvluchten. De bouwmaterialen waarmee de grachtengordel werd aangelegd (zand, bakstenen en dakpannen) werden geleverd door het achterland.  Net als vers voedsel, brandstof (turf) en drinkwater, alle afkomstig uit ‘het buiten van Amsterdam’.  Sociale netwerken zetten zich voort in het buitengebied en kunstenaars en architecten die de grachtenpanden ontwierpen en decoreerden werden ook ingezet bij de bouw van de buitenplaatsen.

Deze nauwe verwevenheid en onderlinge afhankelijkheid tussen stad en platteland worden tijdens de routes door vele markante stoppunten geïllustreerd, variërend van huizen tot hekken, van trekvaarten tot synagoges.

De routes worden ontsloten via www.goudenbochten.nl die doorlinkt naar  www.zichtopdevechtstreek.nl, de website met thematische fietsroutes door de Vechtstreek en omgeving. Er is een mobiele versie van de site en een gratis app, zodat alle informatie onderweg te raadplegen is. Deze app wordt ook op 10 juni gelanceerd. Tevens is er een printversie van de routes te downloaden voor wie liever ‘met papier’ op pad gaat.

Op maandag 10 juni werden de routes geopend door vier representanten van de rivieren: burgemeester Van ‘t Veld van Stichtse Vecht voor de Vecht, Mr Onno Meerstadt, bestuurslid Amsterdam 213 en directeur Stadherstel voor Amsterdam,  Tjebbe de Boer, voorzitter van vereniging ‘Spaar het Gein’ voor het Gein en mevrouw Gerry Torsing, Natuurmonumenten, voor ‘s-Graveland.

Dit klimbos bij Pijnenburg is van een geheel andere, ‘nieuwe’ orde! Er zijn maar liefst 7 routes –met Koninklijke namen- en ca. 85 verschillende overgangen, die variëren in hoogte en moeilijkheidsgraad. Voor de kleintjes liggen de hoogtes tot 5 meter, voor de waaghalzen tot 22,5 meter. De 17^de-eeuwse, door Philips Vingboons ontworpen buitenplaats Pijnenburg zal weinig last hebben van het klimbos. Het landgoed is immers 330 ha groot. Vanwege de centrale ligging en de nabijheid van Paleis Soestdijk en kasteel Drakestein heeft het een belangrijke recreatieve functie in de regio. Het landgoed is namelijk grotendeels openbaar toegankelijk en bevat 30 kilometer aan wandelpaden en vele kilometers aan ruiter- en fietspaden. Vier vakantiewoningen in het park zijn mede financiële dragers voor het onderhoud. Zie op de website voor alle informatie, www.landgoedpijnenburg.nl en www. klimbosgooieemland.nl

Locatie: Achter het Theehuis het Hooge Erf.

Adres: Hoge Vuurseweg 11, Lage Vuursche, Provincie Utrecht

Met het noemen van buitenplaatsen en landgoederen in het kader van ook deze monumentendag (vorig jaar was het thema Groen van toen), komt de veelzijdigheid van deze objecten opnieuw naar voren. Hier is niet alleen sprake van macht & pracht, maar ook van mens, kunst, architectuur, natuur; verleden, heden en toekomst. Zonder twijfel zullen buitenplaatsen en landgoederen ook in de thema’s voor de komende jaren naar voren komen.

Kijk zelf vooruit op www.openmonumentendag.nl.

Museum Slot Zuylen, het geboortehuis van Belle van Zuylen, wil met deze aankoop Belles nog altijd springlevende gedachtegoed opnieuw onder de aandacht brengen en een brug slaan naar deze tijd. In haar tijd veroorzaakte Belle met haar onconventionele drang naar vrijheid en haar scherpe teksten veel opschudding. Momenteel veroorzaakt haar nieuwe beeltenis die opnieuw.

Belle, alsmede Sokrates, Erasmus,  Spinoza, Voltaire, Rousseau en Kant zijn van 8 juni tot en met 15 september te zien in Slot Zuylen.

Op Kasteel Doorwerth speelt het Engelse theatergezelfschap The Festival Players Romeo and Julia op 13 en 14 juni. Meer informatie.

Op de Fraeylemaborg speelt het Fraeylema Ensemble “Camping Boszicht”
 van Maria Goos. Dit is het derde deel van de geschiedenis van de volkse familie Avenier. De voorstelling wordt in het park gespeeld op 28 en 29 juni. Meer informatie.

Deze zomer is er op een aantal buitenplaatsen dezelfde hilarische romantische komedie ‘As you like it’ van Shakespeare te zien. In juni werd het stuk in het Nederlands, ‘Wat u maar wilt’ opgevoerd in de tuin van Eyckenstein door Theater in ’t groen. Hierover stond in de vorige nieuwsbrief al een stuk. Eind augustus en begin september komt het Engelse theatergezelschap Illyria naar Nederland om ‘As you like it’ te spelen. Er zijn Engelstalige voorstellingen op Kasteel Heeswijk, Landgoed De Pauw in Wassenaar, Landgoed Schovenhorst in Putten en Kasteel Keppel. Tijdens de voorstelling kunt u zelf uw picknick meenemen. Meer informatie staat op de site van The English Theater.

De Parade van de Zomerkoning is van 7 juli t/m 21 augustus te zien op Paleis Het Loo. Tijdens zes woensdagavonden zijn de barokke tuinen van Paleis Het Loo het decor voor een bont tuinspektakel met muziek, verrassende theater acts en een adembenemend luchttoneel. Parade van de Zomerkoning is één groot openluchttheater met doorlopend entertainment voor jong en oud. Meer informatie.

Verhalen van Scherpenzeel

In mei 2013 gaf de Stichting Landgoed Scherpenzeel in samenwerking met de Stichting In Arcadië het boekje Verhalen van Scherpenzeel uit. Dit landgoed ligt in de Gelderse Vallei, dicht op de provinciale grens Utrecht – Gelderland en een geschiedenis die teruggaat tot in de Middeleeuwen. Het huidige aanzien krijgt het huis in 1856, als architect Samuel A. van Lunteren (1813-1877) het huis haar neogotische voorkomen geeft. Van Lunteren is ondermeer ook actief op de buitengoederen Moersbergen, Gunterstein, Sandenburg, Nijenrode en Lauswolt maar ook in Artis, waarvoor hij dierenverblijven ontwierp.

In het boek over deze voormalige Heerlijkheid en waaraan meerdere auteurs meewerkten, spelen de eigenaren uit de afgelopen eeuwen de hoofdrol. Na een informatief inleidend hoofdstuk van Meta Daniëls en Nienke Welle, volgt een bijdrage van Ruud Paesie over het Johannes S. van Naamen (1731-1812). Deze figuur werd in 1793 eigenaar van Scherpenzeel maar desondanks blijft hij overal onroerend goed aankopen. Zo bezat hij ook de buitenplaats Leyduin te Heemstede en Huis Schoterbosch bij Schoten. Ileen Montijn levert een interessant bijdrage over de familie Royaards-van Naamen van Scherpenzeel gedurende de periode 1863-1895. Op de persoon en functies van Herman Royaards van Scherpenzeel (1826-1898) schrijven Huibert Schijf en Ronald van Immerzeel. Deze laatstgenoemde was tevens de eindredacteur van de uitgave. Het laatste hoofdstuk draagt als titel Landbouw en landgoed in de 19^de eeuw en is van de hand van Nienke Welle. In het algemeen hebben buitenplaatsen en landgoederen bijgedragen tot de ontwikkeling van bos-, land- en tuinbouw in ons land. Het is dan ook waardevol dat men aan dit nauwelijks onderzochte onderwerp een apart hoofdstuk wijdt. Van harte aanbevolen. RD.

Dit ongebonden boek telt 108 pagina’s en bevat veel aantrekkelijk beeldmateriaal. Het is te bestellen via www.landgoedscherpenzeel.nl en kost € 28,- (excl. verzendkosten).

R.H.M. van Immerzeel (red.), Verhalen van Scherpenzeel. Een bloemlezing uit de geschiedenis, Scherpenzeel 2013.

Landgoederen in Overijssel

Huis te Diepenheim

De provincie Overijssel gaf eind 2012 een brochure uit waarin een overzicht te vinden is van alles was deze provincie op het gebied van landgoederen en buitenplaatsen te bieden heeft. In enige hoofdstukken krijgt dit vorm. De provincie telt volgens deze uitgave 270 historische landgoederen die dateren van voor 1960. Hiervan hebben er 55 een rijksbeschermde status. Samen beslaan zij een totale oppervlakte van 30.000 hectare.

Na een inleiding, volgen de hoofdstukken: Rode draad in de geschiedenis van Overijssel, Verbondenheid met het landschap, Plaats van unieke bedrijvigheid en Landgoederen in beleid. Achterin bevindt zicht een overzichtskaart van alle historische landgoederen en buitenplaatsen van Overijssel. De tekst is een verkorte versie van in juni 2011 door Albers Adviezen gemaakte Inventarisatie landgoederen Overijssel. Het informatieve boekje bevat ook meerdere kleine portretten van eigenaren en andere actief betrokkenen in het proces van het beheer en behoud van deze groene erfgoederen. Het geheel geeft goed weer op welke wijze deze provincie een actieve rol wil spelen in de instandhouding van deze oude Overijsselse landgoederen en buitenplaatsen.

De Horte, Dalfsen (Ov).

Landgoederen in Overijssel. Midden in ons Landschap, oktober 2012. Deze uitgave, waarvan de tekst is van de hand van Justin de Kleuver (DSP Groep BV te Amsterdam www.dsp-groep.nl) is aan te vragen bij de Provincie Overijssel afdeling/team Cultuur.

Groenendaal van buitenplaats tot wandelbos

De gemeente Heemstede kocht honderd jaar geleden Groenendaal en stelde het open als wandelbos. Ter gelegenheid van dit jubileum verscheen een boek dat alle facetten van het populaire wandelbos toont. 240 pagina’s full colour en heel veel oude en recente foto’s en afbeeldingen. Verhaald wordt over de verschillende buitenplaatsen en hun geschiedenis, over eigenaren en (tuin)architecten, over de aankooponderhandelingen, het verdere verloop als volksbos, over de verschillende objecten als gebouwen, de Belvedère, de walvisbank, de schelpen-nis, de oranjerie, de begraafplaats. Maar ook over de drie Flora’s (1925, 1935 en 1953) die honderdduizenden bezoekers trokken en vanzelfsprekend komen flora en fauna ook aan bod. Kortom alle facetten van Groenendaal komen aan bod in dit heel fraaie boek.

Groenendaal van buitenplaats tot wandelbos is een publicatie van de Historische Vereniging Heemstede-Bennebroek, kost 24,95 euro; zie ook PDF. Verkrijgbaar via de boekhandel en te bestellen bij Historische Vereniging Heemstede Bennebroek.