Hooge Boekel (Enschede)

De drie belangrijkste thema’s die tijdens het symposium aan de orde komen zijn: erfgoed en duurzaamheid, verbreding van de economische basis, en landgoederen en gebiedsontwikkelingen, een inventarisatie van het effect van landgoederenzones op ruimtelijke plannen. Na een uitgebreide inleiding op deze thema’s wordt in verschillende deelsessies met kleine werkgroepjes naar praktische voorbeelden en oplossingen gekeken.

Donderdag 6 juni 2013, vanaf 9:30, op landgoed de Hooge Boekel in Enschede. De plenaire bijeenkomst wordt gehouden in de gerestaureerde landbouwschuur op het landgoed. De kleinere werkgroepen vinden verspreid over het landgoed plaats.

Hooge Boekel, Hoge Boekelerweg 255 te Enschede
Opgeven, geen kosten, per mail, vóór 1 juni: secretariaat@oversticht.nl.

Het totale program en de details betreffende de deelsessies vindt u op www.overijssel.nl.

In 2014 – 2018 is het honderd jaar geleden dat de Eerste Wereldoorlog plaatsvond. In heel Europa zal deze periode uitgebreid worden herdacht en Huis Doorn is daarin één van de markante plaatsen.  De Minister OC&W onderschrijft de plannen van Huis Doorn en heeft financiële steun toegezegd. Als plaats van herinnering zal Huis Doorn exposities ontwikkelen, lesbrieven samenstellen en een platform bieden voor discussie over Europese waarden die uit de Eerste Wereldoorlog zijn voortgekomen, zoals tolerantie, vrijheid,
democratie en mensenrechten.

Borstbeeld van keizer Wilhelm II voor Huis Doorn

Voor de ontwikkeling en uitvoering van deze plannen is Huis Doorn een samenwerkingverband aangegaan met Paleis Het Loo. Onder meer bij het opzetten van exposities en de marketing zal Paleis Het Loo ondersteuning verlenen. Omgekeerd zal Paleis het Loo een expositie wijden aan Wilhelm II en zijn relatie met het Nederlandse Oranjehuis, met collectiestukken van Huis Doorn.

Huis Doorn wil in een nieuwe expositieruimte – in de destijds voor de keizerlijke auto’s bestemde garage – aandacht schenken aan de betekenis van de Eerste Wereldoorlog voor het huidige Europa. De Duitse ambassade heeft hiervoor ook eenmalig financiële steun toegezegd.

Door middel van voorlichtingsmateriaal zoals lesbrieven en ‘reizende exposities’ zal Huis Doorn educatieve informatie aanbieden aan scholen en andere instellingen. Huis Doorn wil de Nederlandse bevolking op deze manier meer bewust maken van de enorme impact van de Eerste Wereldoorlog, ook voor het destijds neutrale Nederland. Gedurende de herdenkingsjaren 2014-2018 zullen Living History-groepen uit binnen- en buitenland in historische tenues en uitrusting op het terrein van Huis Doorn uitdrukking geven aan de Eerste Wereldoorlog.

Huis Doorn werkt bij de voorbereiding van de activiteiten voor dit project samen met de Vlaamse regering, musea en andere instellingen. De herdenkingsjaren op Huis Doorn starten met een internationale conferentie in Doorn op 21 september 2013. Tijdens deze conferentie zullen o.a. minister Bourgeois (viceminister-president van de Vlaamse regering) en verschillende historici waaronder professor Maarten van Rossum spreken over de Eerste Wereldoorlog als keerpunt in de Europese geschiedenis.

Huis Doorn, foto Johan Bakker

Het is voor Huis Doorn absoluut noodzakelijk dat het bezoekersaantal (nu 25.000 per jaar) omhoog gaat, omdat daarmee inkomsten worden verkregen. Om dat te bereiken wil Huis Doorn zich presenteren als plaats van herinnering voor de Eerste Wereldoorlog (1914-1918). Daarmee wordt dus niet alleen de openstelling voortgezet, maar wordt ook een functie toegevoegd: Plaats van herinnering aan de Eerste Wereldoorlog.

Als plaats van herinnering zal Huis Doorn een platform bieden voor discussie over Europese waarden die uit de Eerste Wereldoorlog zijn voortgekomen, zoals tolerantie, vrijheid, democratie en mensenrechten. De betekenis van Huis Doorn wordt zo uitgebreid met een nieuwe, meer actuele functie. Daarmee is de maatschappelijke verankering van Huis Doorn en dus ook zijn toekomst als museum gediend.

Landgoed Scherpenzeel, in het zuiden van de Gelderse Vallei op de grens van Utrecht en Gelderland, is een oud familiebezit en omvat 1000 hectare landbouwgronden, bos- en natuurterreinen. De huidige generatie eigenaren heeft zich 10 jaar geleden verenigd in de Stichting Landgoed Scherpenzeel. Gezamenlijk zorgen zij voor het onderhoud en de instandhouding van het landgoed waarop verschillende karakteristieke boerderijen, dienst- en beheerderswoningen, schaapskooien, twee historische parken en een oude schietbaan te vinden zijn. Het monumentale Huis Scherpenzeel in de kern van het dorp Scherpenzeel hoort sinds 1975 niet meer bij het landgoed. Landgoed Scherpenzeel is vrij toegankelijk voor publiek dat wandelend of fietsend kan genieten van het afwisselende landschap.

In de aflopen jaren heeft de Stichting Landgoed Scherpenzeel met steun van de Provincie Gelderland diverse cultuurhistorische projecten kunnen realiseren, zoals het restaureren van een aantal schaapskooien, het schilderen van de voor Landgoed Scherpenzeel kenmerkende blauw witte luiken aan woningen, het opsnoeien van lanen en de restauratie van de familiegrafkelder uit 1852 op begraafplaats De Glashorst. Ook de uitgave van het boek ‘Verhalen van Scherpenzeel’ is mede door de Provincie Gelderland mogelijk geworden. Het boek omvat een bloemlezing uit de historie van het landgoed, die begint in 1793, toen Johannes Sebastiaan van Naamen – voorvader van de huidige eigenaren – de Heerlijkheid Scherpenzeel kocht. Er wordt een beeld geschetst van bijvoorbeeld het leven op Huis Scherpenzeel in de 19e eeuw, en van de ontwikkeling van de landbouw op het landgoed.

De Stichting Landgoed Scherpenzeel is er trots op om dit boek ter gelegenheid van het 10-jarig bestaan te kunnen overhandigen aan de Gelderse gedeputeerde voor Cultuur en Cultuurhistorie, mevrouw Traag. Het boek zal na de presentatie op 24 mei in de verkoop komen bij de boekhandel en via www.landgoedscherpenzeel.nl. De festiviteiten rond het 10-jarig bestaan van de stichting worden op zaterdag 25 mei vervolgd met een bezoek van 70 landgoedvrienden (www.landgoedvrienden.nl) uit heel Nederland. Zaterdagavond is er een barbecue voor de familie, pachters en medewerkers.

Meer en meer besef ik zelf dat men het Themajaar kan zien als een emancipatievorm waarin de historische buitenplaatsen uit de schaduw zijn gestapt. Door de inspanningen in 2012 is dit vroeger slecht gekende erfgoed nu meer op de voorgrond getreden. Dit heeft bij mij persoonlijk het besef doen rijpen dat de Nederlandse kastelen en historische buitenplaatsen/landgoederen er baat bij zouden hebben als een landelijk platform hun algemene en landelijke belangen zou gaan bewaken. Nu de Rijksoverheid veel natuurverantwoordelijkheden naar de verschillende provincies afstoot, kan uiteenlopend beleid gaan ontstaan, hetgeen risico’s kan inhouden. Daarnaast is het voor de ‘ondernemende’ buitenplaatsen en kastelen van vitaal belang dat er meer inspanning wordt gedaan om hun mogelijkheden beter en gezamenlijk onder de aandacht te brengen van een breed publiek, in binnen- en buitenland. Dit betekent mijns inziens ook dat erfgoedeigenaren zich meer zouden moeten gaan inspannen voor hun algemene belangen. De positieve effecten zullen op den duur zeker afstralen op ieder afzonderlijk object.  Alleen zo kunnen ook onze groene erfgoederen gaan rekenen op de ruime publieke belangstelling, die in Engeland al tijden de normaalste zaak van de wereld is. Dit laatste is ook hier mogelijk.

Tot slot meld ik u dat wij bezig zijn een enquête samen te stellen waarin wij deelnemers, eigenaren, vrijwilligers en andere betrokkenen vragen hun ervaringen in 2012 met ons te delen. Wij zullen in deze enquête ook ruimte creëren voor suggesties en ideeën voor het behoud en beheer van onze fraaie historische buitenplaatsen en kastelen en voor de door Staatssecretaris Sharon Dijksma aangekondigde Natuurtop. Ik stel het bijzonder op prijs als u met deze enquête meedoet. De uitslag van dit onderzoek wordt ook benut voor het eindverslag van de Stichting Themajaar Historische Buitenplaatsen 2012. We zijn dus nog druk bezig.

Met vriendelijke groeten,

René W.Chr. Dessing

Voorzitter Stichting Themajaar Historische Buitenplaatsen 2012

voorzitter@buitenplaatsen2012.nl

Dit jaar is het thema ‘Oranje Boven’; ter gelegenheid van tweehonderd jaar Oranjes en twee eeuwen koninkrijk. De koningen en koninginnen uit het huis van Oranje zijn van grote invloed geweest op de geschiedenis van ons land en dat is ook te zien aan kastelen en buitenplaatsen. De inhuldiging van onze nieuwe koning voegt een extra feestelijke dimensie toe aan het thema.

Zo is Kasteel Middachten ‘s middags te bezoeken. En zo kun je op Paleis het Loo de tuinen en de omgeving vanaf het dak van het paleis bewonderen en natuurlijk het paleis zelf.  Op de Fraeylemaborg wordt tijdens de pinksterdagen, voor de eerste keer, een fantasiewereld tot leven gebracht bij de manifestatie Fantasy op Fraeylema. Kasteel Bouvigne in Breda zorgt voor een herbeleving van de tijd van Filips Willem van Oranje Nassau. Het blijkt dat deze oudste zoon van Prins Willem van Oranje het kasteel als buitenverblijf en als jachtslot gebruikte. Op Kasteel Dussen zijn er veel speciale kinderactiviteiten. Kasteel Duivenvoorde heeft dit jaar haar eigen tentoonstelling over haar band met het Huis van Oranje; ‘Duivenvoorde en Oranje’, die is tot 19 oktober te zien en ook op 2e Pinksterdag.

Meer informatie over alle deelnemende kastelen staat op de site van de Kastelenstichting.

Zondag 26 mei is Kasteel Groeneveld een grote buiten-speelplaats. Ontdek het landgoed, de moestuin, de boerderij en de geheimen van de natuur op Groeneveld langs de vier routes op en rond het kasteel. De buitenspeelactiviteiten zijn voor kinderen van 4 tot 12 jaar. Ouders, opa’s en oma’s, begeleiders zijn natuurlijk ook van harte welkom.

Buiten spelen en natuurervaringen zijn belangrijk voor de ontwikkeling van een kind. Daarom organiseert Kasteel Groeneveld voor de 4^e keer BuitenSpeelplaats Groeneveld. Op zondag 26 mei is vanaf 10.30 uur de poort open, van 11.00 tot 17.00 kun je de routes volgen. Er zijn vier routes uitgestippeld.

1. Knapzakroute; De knapzakroute prikkelt al je zintuigen. Je sprokkelt met al je zintuigen je eigenlunch bij elkaar.

2. Boerderijroute; Ben je nieuwsgierig naar het boerenleven? Volg dan de route die boer Tupker voor je heeft gemaakt.

3. Avonturenroute; Hou je van uitdaging? Dan is dit jouw route!

4. Meiroute; De binnentuin van Groenveld is het toneel van deze route, gericht op jongere kinderen, theater, knutselen en bouwen met natuurlijke materialen.

Kaarten à € 5,- zijn vanaf 1 mei te koop aan de balie van Kasteel Groeneveld of op de dag zelf. In het paspoort dat je krijgt staan alle routes omschreven. En geeft toegang tot de activiteiten langs de BuitenSpeelplaatsroutes.

Wat u maar wilt is een liefdesverhaal binnen een kluchtige setting. Maar in deze komedie is de ernst niet ver weg. Rode draad in deze komedie is de tegenstelling tussen stad en land. Het statige witte landhuis en het landschappelijke park eromheen zullen een ideaal decor voor dat thema zijn: stad-land, cultuur-natuur, hof versus bos, ernst tegenover verbeelding. Locatie Eyckenstein heeft dat allemaal in zich.

Dit zomers openlucht-evenement zal één van de hoogtepunten zijn van de Bilt 900. Het is een waar totaaltheater met de inzet van zangers, dansers en beeldend kunstenaars.

Deze productie van Theater in ‘t Groen uit Groenekan is echt community-art. Het koor, de grimeurs, kappers,de catering, alles wat zoal achter de schermen gebeurt wordt uit de 6 kernen gerekruteerd. De kostuums zijn speciaal ontworpen en thuis genaaid. De balletgroep van het Kunstenhuis in de Bilt heeft de dans voor haar rekening genomen, de beeldende poot binnen het Kunstenhuis verzorgt de artistieke aankleding van de speelplek. Er is met jeugdtheatergroep Masquerade uit Bilthoven afgesproken om 2 speeldagen een dubbelprogramma aan te bieden.

Meer informatie inclusief de mogelijkheid om entreebewijzen te bestellen:  www.theaterinhetgroen.nl

Op de verjaardag van, toen nog, de Prins van Oranje werd op Landgoed Prattenburg op een zichtas een koningslinde geplant door mevrouw Van Asch van Wijck en de burgemeesters van Veenendaal en Rhenen. Ook waren vertegenwoordigers van Staatsbosbeheer en het Utrechts Landschap aanwezig. Landgoed Prattenburg heeft samen met Staatsbosbeheer en het Utrechts Landschap de verantwoordelijkheid voor het beheer voor grote stukken bos rond Rhenen en Veenendaal.

Op Landgoed Staverden heeft de koningslinde een plek in de kasteeltuin gekregen, vlakbij de brasserie. Eerder dit jaar zijn hier enkele grote monumentale beuken verwijderd vanwege een zeer slechte vitaliteit.

In Slochteren kreeg de Fraeylemaborg vlakbij de Geele Brug een koningslinde. En Kasteel Keukenhof kreeg een koningslinde aan het einde de oprijlaan. Onder de boom zijn 2 kokers verstopt. Eén met het Leidsch Dagblad van 27 april 2013 en één met personalia van alle aanwezigen. Hoewel de linde in theorie wel 500 jaar oud kan worden, is de praktijk vaak dat de boom na zo’n 150 – 200 jaar om uiteenlopende redenen aan zijn einde komt. Stel dat na 100 jaar de boom door stormen ontworteld wordt en de dan in functie zijnde tuinploeg treft de kokers onder deze machtige koningslinde aan, dan is er materiaal voor geschiedschrijvers en genealogen om (misschien) ontbrekende informatie aan te kunnen vullen.

Naam koningslinde

De koningslinde is vernoemd naar koning Willem III, betovergrootvader van koning Willem Alexander. Hij stelde in 1870 de boomkwekers in het rivierengebied schadeloos na een rampzalige overstroming. Uit dank werd de Tilia europaea pallida ‘koningslinde’ gedoopt.

Eyckenstein

Op 5 april jl. was de start van een nieuwe vriendenstichting, deze keer op Landgoed Eyckenstein in Maartensdijk. De burgemeester van De Bilt was aanwezig bij de start en gaf namens het gemeentebestuur een donatie aan de vriendenstichting. Als eerste wil de vriendenstichting de kassen van de moestuin herstellen. De kas is in gebruik door Luuk Schouten die in de moestuin een biologische tuinderij exploiteert. Schouten stelt dat de kassen, sinds hij deze in 2006 in gebruik nam, merkbaar achteruit zijn gegaan. Tijdens harde wind durft Schouten de kas eigenlijk niet in te gaan vanwege het gevaar voor vallend glas, restauratie is daarom noodzakelijk.

Wester-Amstel

Op Wester-Amstel voegt de vriendenstichting een extra laag allure toe aan de buitenplaats door het onderhouden van de tuinen en gebouwen, het organiseren van concerten, lezingen en exposities, het werven van fondsen en het genereren van publiciteit.

Larenberg

Op Landgoed Larenberg is de vriendenstichting op dit moment vooral bezig om de buitenplaats te beschermen tegen de wijziging van het bestemmingsplan. Door deze geplande wijziging van het bestemmingsplan zal de vorm van de buitenplaats onherstelbaar beschadigd raken, omdat er zichtassen volgebouwd zullen worden. De vriendenstichting probeert samen met de eigenaren dit te voorkomen. De strijd tegen uitbreidingsdrift van de gemeente en onkunde over historische buitenplaats gaat onverminderd door.

Prattenburg

Landgoed Prattenburg in Rhenen zal de komende maanden ook haar eigen vriendenstichting krijgen. Bijzonder is dat deze vriendenstichting vanuit de gemeenschap is ontstaan. Deze vriendenstichting kiest voor een meer educatieve insteek, met het geven van lezingen en rondleidingen, maar ook door bezoekers het besef mee te geven dat men te gast is op een particulier landgoed. En men wil tevens het bezoek aan het landgoed aantrekkelijker maken door het plaatsen van attributen die een beleving toevoegen aan het bezoek.

Landgoed Maarsbergen

De Stichting Vrienden Historische Buitenplaats Maarsbergen wil met haar werk de betrokkenheid van omwonenden (jong en oud) vergroten. En het behouden en versterken van cultureel erfgoed, bos, natuur en landschap op en rond de buitenplaats met inzet van vrijwilligers en financiën.

Vollenhoven

Op Landgoed Vollenhoven zullen in mei de, mede met behulp van de vriendenstichting en vrijwilligers, gerestaureerde koude bakken in de moestuin weer in gebruik genomen worden.

Met het lidmaatschap van bijvoorbeeld Provinciale Landschappen, zoals het Geldersch Landschap en Kasteelen en Het Utrechts Landschap en Natuurmonumenten ondersteunt men, vaak indirect, ook de instandhouding van buitenplaatsen die bij deze organisaties in beheer zijn. Ook zijn er binnen deze organisaties aparte mogelijkheden om buitenplaatsen te ondersteunen. Zo kent Natuurmonumenten het Herstelplan ’s Gravelandse Buitenplaatsen en Landschap Noord Holland heeft het fonds ‘Vrienden van Leyduin’ in het leven geroepen, voor het behoud en herstel van een aantal buitenplaatsen in de regio Heemstede-Aerdenhout.

Dit zijn maar enkele voorbeelden van vriendenstichtingen en er zijn ongetwijfeld meer vriendenstichtingen. Duidelijk wordt dat buitenplaatsen op deze manier uit de omgeving steun ontvangen van mensen die zich betrokken voelen met het wel en wee van de buitenplaats. En dat elke vriendenstichting haar eigen accenten legt op de activiteiten die zij ontplooit, afhankelijk ook van de typische kenmerken en behoeften van de buitenplaats.  Eigenaren moeten keuzes maken in het onderhoud en beheer en de vriendenstichting kan projecten die anders blijven liggen wel onder haar hoede nemen. Vriendenstichtingen bieden omwonenden en betrokkenen de kans de mooie buitenplaatsen in hun buurt te helpen in stand te blijven. Eigenaren weten zich hiermee gesteund in het beheer van hun buitenplaats.

HB