• Uithuizen-Menkemaborg-004 feature Aanbevelingen uit het Jaar van de Historische Buitenplaats

    Lees meer

  • balk TORREN_070816_2_100 Alle Complex Historische Buitenplaatsen op kaart

    Naar overzicht

  • balk TORREN_071005_1_009 Buitenplaatsen en landgoederen in de Canon van Nederlandse geschiedenis

    Lees verder

  • oostkapelle Uw buitenplaats en activiteiten ook vermelden

    Lees verder …

  • balk TORREN_070829_2_071 Ruim 600 buitenplaatsen in Nederland

    Lees verder

Zeeuwse kastelen en buitenplaatsen

Wie aan Zeeland denkt, denkt aan uitgestrekte vlakten waar de zeewind vrij spel heeft en de stranden in de zomer vol liggen met zonaanbidders. Her en der zie je een kerktoren en de contouren van een dorpje. Niets doet vermoeden dat Zeeland als vanaf de middeleeuwen rijk was bezaaid met kastelen.

Zeeland speelde een grote rol in de graanproductie en was daarnaast een belangrijke doorvaarroute voor schepen tussen Holland en de Vlaamse handelsbolwerken Brugge, Gent en Antwerpen. Juist die ligging tussen Vlaanderen en Holland, twee machtscentra, heeft bijgedragen aan de explosieve groei van kastelen in dit gebied. Zoals we in heel Nederland zien, bestaan de eerste kastelen uit houten versterkte gebouwen op een opgeworpen heuvel. Vanaf de 14e eeuw werden deze mottekastelen vervangen door stenen kastelen. In totaal waren er zo’n 220 kastelen te vinden in Zeeland. In sommige dorpen was er meer dan één kasteel te vinden. Dat was het gevolg van de verdeling van de ambachten over alle zonen van een ambachtsheer. Hierdoor kwamen er steeds meer ambachten en bijbehorende kastelen. Van al deze middeleeuwse kastelen is in de meeste gevallen alleen een naam bekend. Van enkele weten we nu nog waar deze hebben gelegen en van andere zijn zelfs nog resten te vinden.

Hof Souburg

Het meest prestigieuze kasteel dat er in Zeeland te vinden was, was waarschijnlijk slot Souburg. Dit kwam door overerving in handen van Philips van Bourgondië, die er het eerste centrum van de Renaissancecultuur in de noordelijke Nederlanden van maakte. Rondom dit centrum bloeide vele, vaak Bourgondische adellijke kastelen op. De late 16e eeuw maakte een einde aan deze bloeiperiode in Zeeland. De opstanden tegen Philips als stadhouder van Holland en Zeeland werd voor een groot deel op het Zeeuwse platteland en in de Zeeuwse steden uitgevochten. Vele kastelen werden door de Geuzen en de Spanjaarden in brand gestoken om te voorkomen dat deze als schuilplaats voor de tegenstander kon dienen.

Munnickenhof in Grijpskerke

De hoeveelheid kastelen in Zeeland stond aan de wieg van de grote hoeveelheid buitenplaatsen in datzelfde gebied. Na de opstanden kwamen veel van de oude kastelen in handen van het stadspatriciaat die de kastelen verbouwden tot buitenplaatsen voor het zomerverblijf. Op oude ruïnes verrezen geheel nieuwe huizen, maar bij voorkeur wel met torens om te verwijzen naar de oude status van kastelen. Niet alleen de oude kastelen legden de basis voor de Zeeuwse buitenplaatsen, zoals Ter Hooge (Koudekerke). Ook oude klooster die door de reformatie leegkwamen boden een basis voor buitenplaatsen, zoals bijvoorbeeld Nieuwenhove (Middelburg) en Munnickenhof (Grijpskerke). Ook geheel nieuw opgerichte buitens en huizen die voortkwamen uit boerderijen zijn te vinden op het Zeeuwse land (Zeeduin, Oostkapelle).

Vooral op Walcheren ontstonden in de 17e en 18e eeuw grote concentraties van buitenplaatsen rondom de steden Domburg, Oostkapelle en Middelburg. Dit werd in de hand gewerkt door de verkoop van stadsambachten als gevolg van een financiële crisis in de steden. De buitenplaatsen lagen zo dicht op elkaar dat 1/8e deel van het eiland uit parken en tuin bestond. Uit deze periode zijn er 270 buitenplaatsnamen bekend.

Zeeduin, Oostkapelle, foto J.K. Lantsheer

In de 19e eeuw is er sprake van afbraak van een groot aantal buitenplaatsen. Mede door de achteruitgang van de welvaart in het gebied. De kustgebieden worden minder belangrijk en de inlijving bij Frankrijk heeft voor Zeeland ook minder positieve gevolgen gehad voor werkgelegenheid en welvaart. Toch moet niet over het hoofd gezien worden dat in deze periode ook veel buitenplaatsen werden verbeterd en vernieuwd. De tweede wereldoorlog heeft de buitenplaatsen definitief de das om gedaan. In 1944 was Antwerpen bevrijd, maar gebruik van de havens was onmogelijk doordat de Duitser nog steeds met verdragend geschut op Walcheren zat. Om de Duitse positie te verzwakken werden grote gebieden onder water gezet, geïnundeerd, door het bombarderen van Walcherense dijken. Veel van de buitenplaatsen hebben dit niet overleefd. De parken en huizen waren zwaar aangetast door het zoute water. Na de oorlog waren de eigenaren financieel niet meer bij machte om de buitenplaatsen te restaureren. Enkele zijn overgenomen door instellingen en bedrijven. De meeste echter zijn afgebroken.

Tekst Linda Driesen – van der Male.

Voor het artikel is gebruik gemaakt van:
Hartog, E. den (red.),. Aspecten van Zeeuwse buitenplaatsen. Over de kastelen en buitens van Zeeland, p. 7 – 43, Jaarboek Kastelenstichting Holland en zeeland 2006-2007.

Verder lezen:
Heeringen, R.M. van (1978), Middeleeuwse kastelen van Zeeland. Bijzonderheden over verdwenen burchten en ridderhofsteden, Delft.
Heeringen, R.M. van (1993), Karolingische burchten in Zeeland. Geplaatst in de Zeeuwse geschiedenis, Delft.
www.geschiedeniszeeland.nl/tab_themas/themas/buitenplaatsen_walcheren/buitenplaats_walcheren

Deel online:
  • Print
  • Facebook
  • Twitter
  • Hyves
  • LinkedIn
  • NuJIJ
Dit bericht is geplaatst in Kennis, Nieuws, Zeeland. Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

Anti-spam quiz: