De buitenplaats biedt een scala van aanknopingspunten voor het basisonderwijs. Vrijwel altijd heeft de buitenplaats een belangrijke rol gespeeld in de lokale geschiedenis van het dorp. Soms was het dorp zelfs onderdeel van de buitenplaats. Voor de basisscholen in het dorp biedt dit de mogelijkheid om aan de hand van de geschiedenis van de buitenplaats aandacht te schenken aan omgevingsonderwijs. Voor een kind in groep zeven zal het begrip buitenplaats niet veel meer omvatten dan het huis zelf en de daar direct omheen gelegen tuin. Dat de buitenplaats ook uit tientallen hectaren landbouwgrond, bos, pachtboerderijen kan bestaan valt buiten het blikveld van het kind. Juist het verhaal van de lokale economie van de buitenplaats waarbij de gronden zorgden voor de opbrengst waarmee het huis in stand gehouden kon worden is voor scholen een boeiend thema. Als een kind zich bewust wordt dat het grondbezit van de buitenplaats vroeger groter was dan het centrum van het dorp, dan valt het idee van het huis met de omliggende tuin in een bredere context.
Cannenburg (Vaassen), uitleg door Geldersch Landschap. Foto: Niek Ravensbergen
Elke buitenplaats heeft een aantal historische kenmerken die al of niet bewaard zijn gebleven. In Gelderland zijn buitenplaatsen, in tegenstelling tot in Noord en Zuid Holland, vaak opgebouwd op de resten van een middeleeuws kasteel. De Cannenburch en Middachten zijn hier mooie voorbeelden van. In de loop der eeuwen is de middeleeuwse beschermfunctie verandert naar wonen en sier. Middeleeuwse kenmerken als een boomgaard, een moestuin en hakbos bleven gehandhaafd of kwamen te vervallen. Daarnaast of in de plaats daarvan kwamen 18de eeuwse sierelementen als een sierbos met exotische bomen als de Ginkgo biloba, een oprijlaan, en in het huis een bibliotheek. Kasteel Hernen heeft nog sterk haar middeleeuwse uitstraling behouden. Aan kasteel De Cannenburch zijn de zeven eeuwen bouwgeschiedenis aan de voorzijde van het huis goed af te lezen. Elke eeuw haar eigen verbouwing. Bij Huis Middachten is het middeleeuwse karakter met de nieuwbouw uit 1697 op de fundamenten van het middeleeuwse huis een radicalere breuk met het verleden. Zo valt elke buitenplaats te plaatsen op de tijdlijn tussen de middeleeuwen en nu. En is bij elke buitenplaats de afwisseling tussen sier en nut af te lezen aan het huis en haar omgeving. Zo heeft Hernen haar hakbos nog op een paar kilometers van het kasteel en is de tuin van Middachten binnen de muur bij uitstek een voorbeeld van een laat 19de eeuwse siertuin waar vermaak in allerlei vormen, van croquet tot een buitentheater, kon plaatsvinden.
Paviljoen (met rackets tegen de achterwand) bij de tennisbaan van Middachten (De Steeg). Foto: Jan Holwerda
Voor het onderwijs sluiten al deze verhalen goed aan bij de canonvensters. Hernen is geschikt voor het middeleeuwse verhaal. Middachten en de Cannenburch veel sterker op 17de en 18de eeuwse canonvensters. Voor het basisonderwijs is een buitenplaats om de hoek bij uitstek geschikt om het landelijke verhaal van een lokale voorbeeld te voorzien. Voor de school is de buitenplaats een verlengde leeromgeving.
Over de praktische kant van het ontvangen van schoolgroepen op de buitenplaats een volgende keer.
geachte heer bregman,
prima dat u op deze wijze het thema ‘buitenplaats’ binnen de scholen brengt en op een heel vanzelfsprekende manier.
hebt u ook bemoeienis met het middelbaar onderwijs ( ik denk aan de uren Kunst en Cultuur in de hoogste klassen) en HBO + universiteit met studenten geschiedenis, kunsthistorie, landbouw (denk aan de Gelderse landbouwpionier Staring in de 19E eeuw).
met vriendelijke groet,
robert j.a. voorhoeve
Als bestuurder van een particuliere stichting die fondsen verstrekt voor projecten ter behoud van erfgoed zie ik in de buitenplaatsen en de daarop staande gebouwen vooral ook een zeer goede bron voor informatie, voorbeelden, kennisopbouw, stijlleer etc. en en stageplek voor leerlingen van het beroepsonderwijs die later in deze sector werkzaam zullen zijn. Dit in het kader van ‘de jeugd als toekomstige hoeders van ons erfgoed’. Daarbij denk ik aan de diverse ambachten die nodig zijn bij vooral onderhoud en restauratie van het interieur (gespecialiseerde houtbewerking, decoratieschilderen , natuursteen, sierstucwerk, meubelrestauratie, stoffering, siermetaalbewerking) als ook de diverse onderdelen van het onderhoud van het exterieur (siertuinen, nutstuinen, bosbeheer, landschapsbeheer).