• Uithuizen-Menkemaborg-004 feature Aanbevelingen uit het Jaar van de Historische Buitenplaats

    Lees meer

  • balk TORREN_070816_2_100 Alle Complex Historische Buitenplaatsen op kaart

    Naar overzicht

  • balk TORREN_071005_1_009 Buitenplaatsen en landgoederen in de Canon van Nederlandse geschiedenis

    Lees verder

  • oostkapelle Uw buitenplaats en activiteiten ook vermelden

    Lees verder …

  • balk TORREN_070829_2_071 Ruim 600 buitenplaatsen in Nederland

    Lees verder

Buitenplaatsen op binnenduinen en strandwallen

De provincies Zuid- en Noord-Holland kennen verschillende clusters of reeksen van buitenplaatsen. De plaatsing van deze landgoederenzones, zoals ze genoemd worden, zijn  direct gekoppeld aan de samenstelling van de ondergrond. De oude en jonge duinen werden als een goede vestigingsplaats gezien voor buitenplaatsen. Niet te vergeten in de ligging van de landgoederenzones is de verhouding tot de twee belangrijkste machtscentra in Nederland: Den Haag en Amsterdam en de vervoersmogelijkheden in de vorm van trekvaarten die daar aangekoppeld waren. De meest bekende buitenplaatsenzone in Noord- en Zuid-Holland is gelegen op het duin- en strandwallengebied tussen Den Haag en Haarlem. In dit gebied ligt een groot aantal landgoedreeksen.

Zo’n 6000 jaar geleden begon de opbouw van de huidige kust. De zee wierp lange evenwijdig aan de kust liggende duinen (Oude Duinen) op, waartussen zich strandvlakten vormden. Deze strandvlakten waren nat en moerassig. De strandwallen vormde een droge plek waar al snel na de vorming ervan gewoond werd. Door verstuivingen rond het begin van de Middeleeuwen ontstonden de binnenduinen of de Jonge Duinen. Deze liggen dichter naar de zee dan de Oude Duinen.

Huis te Vogelenzang

Ook voor buitenplaatsen waren de Oude Duinen en de Jonge Duinen een goede plek. Het landhuis met de omliggende tuinen en voorzieningen had droge voeten. De bijbehorende boerderijen lagen dan op de overgang van de strandwal naar het veengebied. Het vee werd dan geweid op het voor veeteelt ontgonnen veen.

Voorbeelden van deze buitenplaatsen zijn te vinden langs de Vliet (tussen Delft en Leiden), de Haarlemmertrekvaart (tussen Amsterdam en Haarlem) en in de Duin- en Bollenstreek.

Een aantal factoren is kenmerkend voor buitenplaatsen op de binnenduinen en de strandwal. De buitenplaatsen liggen bij een belangrijke vaarweg (een trekvaart of een belangrijke hoofdroute). De kavels waren rechthoekig. Vanuit de buitenplaats lag een zichtas naar buurbuitenplaatsen, naar het lager gelegen veenlandschap en/of naar een dorpskerk in de omgeving. Ook was er een directe (zicht)relatie met de trekvaart of de hoofdweg. Vooral de buitenplaatsen op de Jonge Duinen werden nog wel eens gekoppeld aan het bos van het duingebied als jachtlocatie. Op de Jonge Duinen ontstonden dan ook meestal de wat grotere landgoederen.

Bent u geïnteresseerd geraakt in de boeiende historie van buitenplaatsen? U kunt er meer over  lezen in:

Betram, Chr. Noord-Hollands Arcadië. Ruim 400 Noord-Hollandse buitenplaatsen in tekeningen, prenten en kaarten uit de provinciale Atlas Noord-Holland. 2005

Buitenhuis, T. Soeticheydt des buytenlevens. Buitenplaatsen langs de Vliet en omgeving. 1988

Stöver, J. Kastelen en buitenplaatsen in Zuid-Holland. 2000

Tekst: Linda Driesen – Van der Male, foto: Caroline Raat

Deel online:
  • Print
  • Facebook
  • Twitter
  • Hyves
  • LinkedIn
  • NuJIJ
Dit bericht is geplaatst in Artikelen, Kennis. Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

Anti-spam quiz: